Bệnh Mondor và hội chứng màng nách sau nâng ngực: Giải đáp về dây cứng ở nách

Có người sau khi nâng ngực qua đường rạch nách, khoảng 2–4 tuần sau, khi giơ tay lên thì thấy từ nách vào phía trong cánh tay có một sợi căng như dây đàn guitar và đã rất hoảng hốt.

Chắc hẳn bạn sẽ lo lắng liệu ca phẫu thuật có bị sai sót gì không.

Nói trước kết luận, đây thường là triệu chứng được gọi là bệnh Mondor (Mondor Disease), và sẽ hết sau vài tuần đến vài tháng.

Vì sao dây này xuất hiện, và làm thế nào để nó hết?

Hôm nay, chúng tôi sẽ tổng hợp về bản chất của sợi dây ở nách và cách giúp dây hết nhanh hơn.

1. Sợi dây xuất hiện ở nách là gì?

Đó là tĩnh mạch hoặc mạch bạch huyết nhỏ chạy ngay dưới da bị xơ cứng do viêm sau phẫu thuật, nên sờ thấy như một sợi dây [1][5].

Mạch bạch huyết là những ống nhỏ thu gom và vận chuyển dịch của cơ thể.

Thông thường, dây không dễ nhận thấy, nhưng khi giơ tay lên thì dây nổi rõ và da bị kéo thành một rãnh dọc theo sợi dây.

Dây có thể chạy từ nách xuống phía khuỷu tay, hoặc dọc theo thành ngực bên xuống phía dưới.

Người ta cũng phân biệt: khi tĩnh mạch bị xơ cứng thì gọi là bệnh Mondor, còn khi mạch bạch huyết bị xơ cứng thì gọi là hội chứng màng nách (Axillary Web Syndrome, AWS). Bề ngoài khó phân biệt, và diễn tiến cũng như cách chăm sóc tương tự nhau [5].

Điều quan trọng là đây là vấn đề ở lớp nông dưới da, chứ không phải lỗi của bản thân túi độn ngực.

2. Vì sao dây lại hay xuất hiện hơn sau khi rạch nách?

Phương pháp rạch nách là tạo một đường rạch nhỏ ở nếp nách, rồi tạo đường hầm dưới da để đưa túi độn ngực vào đến vị trí ngực.

Dọc theo đường hầm này có nhiều tĩnh mạch và mạch bạch huyết nhỏ tập trung, nên rất dễ bị tổn thương.

Theo các nghiên cứu nước ngoài, bệnh Mondor sau nâng ngực được ghi nhận là triệu chứng hiếm, khoảng 1% [2][3]. Tuy nhiên, phần lớn số liệu này đến từ các ca phẫu thuật rạch dưới nếp vú.

Trong một khảo sát với 1.067 bác sĩ phẫu thuật thẩm mỹ tại Mỹ, chỉ 3,3% cho biết chủ yếu sử dụng đường rạch nách [4].

Theo quan điểm cá nhân của tôi, lý do bệnh Mondor ít được báo cáo ở nước ngoài còn liên quan đến việc bản thân phẫu thuật rạch nách vốn ít được thực hiện.

Ngược lại, tại Hàn Quốc, nâng ngực qua đường rạch nách khá phổ biến, và không ít người đến khám vì xuất hiện dây ở nách sau phẫu thuật.

3. Để yên có tự hết không?

Có, phần lớn trường hợp sẽ tự hết.

Thông thường, dây sẽ mềm dần và biến mất trong khoảng 4–8 tuần, cũng có khi kéo dài vài tháng [1][5].

Trong thời gian dây còn, khi giơ tay hết cỡ bạn có thể thấy căng kéo và ê nhức. Khi dây đã hết, cử động của tay cũng sẽ trở lại như trước phẫu thuật.

4. Làm thế nào để dây hết nhanh hơn?

Trước hết, hãy đến gặp bác sĩ đã phẫu thuật cho bạn.

Sau khi thăm khám để xác nhận đúng là dây này, bạn có thể hỗ trợ quá trình hồi phục theo các cách dưới đây.

Chườm ấm

Chườm ấm vài lần mỗi ngày ở vị trí có dây sẽ giúp giảm cảm giác căng kéo và ê nhức [1].

Nếu đau nhiều, bác sĩ có thể kê thuốc kháng viêm giảm đau.

Kéo giãn nhẹ nhàng

Các bài kéo giãn giúp dây giãn ra từng chút một sẽ làm giảm căng kéo và đau, đồng thời giúp lấy lại cử động tay nhanh hơn [5][6].

Dưới đây là bốn động tác đơn giản trong số các bài tập do chuyên gia vật lý trị liệu phục hồi chức năng nước ngoài giới thiệu [7][8].

① Nằm ngửa dang tay

Nằm ngửa, dang hai tay sang hai bên và để lòng bàn tay hướng lên trên. Thở ra và thả lỏng vai; khi đã quen, từ từ đưa tay lên ngang vai, trượt dọc theo sàn.

② Nằm nghiêng mở ngực

Nằm nghiêng với phía có dây hướng lên trên, rồi đặt tay bên đó ra sau gáy.

Giữ đầu gối khép lại, từ từ đẩy khuỷu tay ra sau. Đến chỗ thấy căng thì thở ra, giữ vài giây rồi trở về vị trí cũ.

③ Nằm nghiêng vẽ vòng tròn lớn

Nằm nghiêng, chồng hai chân lên nhau. Dùng cánh tay phía trên như đang quét sàn, đưa qua trên đầu rồi ra sau lưng, vẽ một vòng tròn lớn. Mỗi hướng thực hiện 2–3 lần.

④ Kéo giãn dây thần kinh cánh tay

Ngồi xuống, đưa tay sang ngang đến tầm vai, từ từ gập cổ tay ra sau rồi thả lỏng, lặp lại khoảng 10 lần.

Mọi động tác chỉ nên thực hiện đến mức “hơi căng”, chia thành nhiều lần trong ngày. Nếu đau, hãy giảm biên độ động tác.

Khi tập kéo giãn, đôi khi bạn sẽ cảm thấy dây “bật” một cái rồi lỏng ra. Sau đó, cảm giác căng kéo thường giảm rõ rệt. Tuy nhiên, đừng cố ý kéo mạnh hoặc ấn mạnh để làm đứt dây [5][8].

Thời điểm bắt đầu kéo giãn tùy thuộc vào mức độ hồi phục của vùng phẫu thuật, nên cần trao đổi và thống nhất với bác sĩ điều trị.

Với sợi dây ở nách xuất hiện sau nâng ngực qua đường rạch nách, bạn chỉ cần ghi nhớ hai điều:

Thứ nhất, đó là tĩnh mạch hoặc mạch bạch huyết nhỏ dưới da bị xơ cứng, và phần lớn sẽ hết trong khoảng vài tuần đến vài tháng.

Thứ hai, sau khi được thăm khám xác nhận, bạn có thể chườm ấm và kéo giãn nhẹ nhàng để trải qua giai đoạn này thoải mái hơn.

[Những điều cần xác nhận trước phẫu thuật]

Bạn đã được giải thích rằng sau đường rạch nách có thể xuất hiện dây ở nách chưa?

Có kênh liên hệ để bạn có thể đến khám ngay khi sờ thấy dây không?

Khi nào thì có thể bắt đầu tập tay và kéo giãn?

Những triệu chứng cần liên hệ ngay, như sưng hoặc nóng rát, là gì?

Bài viết này được biên soạn nhằm cung cấp thông tin y tế chính xác, tuân thủ Điều 56 Luật Y tế Hàn Quốc.

Mọi thủ thuật và phẫu thuật đều có thể gây ra tác dụng phụ lớn nhỏ tùy theo từng cá nhân, vì vậy hãy tham khảo kỹ với đội ngũ y tế trước khi quyết định.

Nguồn tham khảo

Yamaguchi T. Mondor disease of the breast. Cleveland Clinic Journal of Medicine, 2022;89(7):371 — https://www.ccjm.org/content/89/7/371

Khan UD. Incidence of Mondor disease in breast augmentation: a retrospective study of 2052 breasts using inframammary incision. Plastic and Reconstructive Surgery, 2008. doi:10.1097/PRS.0b013e31817d6629

Gunnarsson GL. Mondor sykdom er ikke så sjelden som man skulle tro. Tidsskrift for Den norske legeforening, 2018 — https://tidsskriftet.no/2018/05/kommentar/mondor-sykdom-er-ikke-sa-sjelden-som-man-skulle-tro

Hidalgo DA, Sinno S. Current Trends and Controversies in Breast Augmentation. Plastic and Reconstructive Surgery, 2016;137(4) — https://www.drdavidhidalgo.com/wp-content/uploads/2020/09/34d9a108f03fbf3dd5084f9d248fa7a7.pdf

Koehler LA, Haddad TC, Hunter DW, Tuttle TM. Axillary web syndrome following breast cancer surgery: symptoms, complications, and management strategies. Breast Cancer: Targets and Therapy, 2019;11:13–19 — https://www.dovepress.com/axillary-web-syndrome-following-breast-cancer-surgery-symptoms-complic-peer-reviewed-fulltext-article-BCTT

Effectiveness of physical therapy in axillary web syndrome after breast cancer: a systematic review and meta-analysis. Supportive Care in Cancer, 2023;31(5):257. doi:10.1007/s00520-023-07666-x — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37043039/

Yerbba – Breast Cancer (Dr. Jennifer Griggs). Axillary Web Syndrome: How to Manage and Treatment Options. YouTube, 2022-06-21 — https://youtu.be/yZekYNGMB3U

Cancer Rehab PT (Kelly Reid, PT). Getting Rid of Axillary Web Syndrome and Cording after Breast or Melanoma Cancer Surgery. YouTube — https://youtu.be/m14z2Xsilo8

Câu hỏi thường gặp

Nếu xuất hiện dây ở nách thì phẫu thuật có bị sai không?

Phần lớn là triệu chứng được gọi là bệnh Mondor, và không phải do bản thân túi độn ngực. Đó là tĩnh mạch hoặc mạch bạch huyết nhỏ dưới da bị xơ cứng do viêm sau phẫu thuật, sờ thấy như một sợi dây.

Dây ở nách bao lâu thì hết?

Thông thường, dây sẽ mềm dần và biến mất trong khoảng 4–8 tuần, nhưng cũng có trường hợp kéo dài vài tháng. Khi dây còn, bạn có thể thấy căng hoặc ê khi giơ tay hết cỡ; khi dây đã hết, cử động tay sẽ trở lại như trước phẫu thuật.

Có thể chườm ấm khi bị dây ở nách không?

Có, chườm ấm ở vị trí có dây vài lần mỗi ngày có thể làm giảm cảm giác căng và ê. Tuy nhiên, nên đến khám bác sĩ đã phẫu thuật để xác nhận đúng là dây này trước khi bắt đầu.

Khi nào thì bắt đầu kéo giãn?

Thời điểm bắt đầu tùy thuộc vào mức độ hồi phục của vùng phẫu thuật, nên cần thống nhất với bác sĩ điều trị. Kéo giãn nhẹ giúp dây giãn ra dần, giảm căng kéo và đau, đồng thời giúp lấy lại cử động tay. Chỉ kéo đến mức hơi căng và chia thành nhiều lần trong ngày.

Bệnh Mondor có phổ biến không?

Theo báo cáo nước ngoài, tỷ lệ mắc sau nâng ngực khoảng 1%, tương đối hiếm. Tuy nhiên, số liệu này chủ yếu đến từ phẫu thuật rạch dưới nếp vú; còn tại Hàn Quốc, nâng ngực qua đường rạch nách khá phổ biến nên không ít người đến khám vì dây ở nách.

Trước phẫu thuật cần xác nhận điều gì?

Trước phẫu thuật, bạn nên xác nhận xem mình đã được giải thích rằng sau đường rạch nách có thể xuất hiện dây hay chưa, và có cách liên hệ ngay khi sờ thấy dây hay không. Hãy hỏi trước khi nào thì được tập tay và kéo giãn, cũng như những triệu chứng nào như sưng hoặc nóng rát cần liên hệ ngay.